Herstel begint bij veiligheid

Na hersenletsel verandert er vaak meer dan alleen het denken, geheugen of de energiehuishouding. Wat we in de praktijk ook regelmatig zien, is dat het autonome zenuwstelsel ontregeld raakt. Dit kan zich uiten in vormen van dysautonomie: het lichaam heeft moeite om balans te houden in hartslag, bloeddruk, ademhaling en stressreacties.

Maar er speelt soms nog iets anders mee. Naast de lichamelijke ontregeling kunnen ook traumatische reacties opgeslagen blijven in het zenuwstelsel. Zeker wanneer het hersenletsel het gevolg is van een ongeval, val of andere ingrijpende gebeurtenis.

Het lichaam onthoudt wat het hoofd nog niet verwerkt heeft

Een ongeluk of andere traumatische gebeurtenis kan een diepe indruk achterlaten. Soms wordt die ervaring niet volledig verwerkt, bijvoorbeeld doordat het lichaam tijdens het incident in een staat van overlevingsmodus verkeerde. Het zenuwstelsel schakelt dan over op vechten, vluchten of bevriezen.

Hoe dat voelt, beschrijft Bas — oud-cliënt bij NeuroRC — treffend: “Van het ongeluk zelf weet ik niets meer. Toch heb ik sterk het gevoel dat mijn lichaam de klap wel heeft onthouden. Het schrap zetten voor de knal en de laatste gedachte dat ik het niet zou overleven, zijn traumatisch. Hoewel ik rationeel ingesteld ben en het mentaal een plek heb kunnen geven, heb ik het gevoel dat mijn lichaam hierin achterblijft.” Lees zijn volledige ervaring op de ervaringenpagina.

Wanneer het systeem daarna niet volledig terugkeert naar rust, kan het lichaam als het ware “aan” blijven staan. Dit kan zich uiten in klachten zoals:

• Plotselinge stressreacties

• Overprikkeling

• Hartkloppingen of duizeligheid

• Onverklaarbare spanning in het lichaam

• Flashbacks of herinneringen aan het ongeval

Bij mensen met hersenletsel en dysautonomie zien we dat deze reacties soms versterkt aanwezig zijn, omdat het autonome zenuwstelsel al gevoeliger is geworden.

Neuroplasticiteit: het zenuwstelsel opnieuw leren reguleren

Het goede nieuws is dat het zenuwstelsel veranderlijk is. Dankzij neuroplasticiteit kan het brein nieuwe verbindingen maken en nieuwe patronen leren.

Met gerichte neuroplasticiteitstraining kan het autonome zenuwstelsel stap voor stap opnieuw leren reguleren. Door het lichaam herhaaldelijk ervaringen van veiligheid en regulatie te laten voelen, ontstaat er ruimte voor herstel. Veel mensen merken dat klachten zoals overprikkeling, stressreacties en lichamelijke spanning hierdoor verminderen.

Interessant is dat wanneer het zenuwstelsel rustiger en stabieler wordt, het lichaam soms ook opgeslagen spanning of trauma begint los te laten. Dat kan zich uiten in emoties, herinneringen of lichamelijke reacties die eerder nog niet naar boven kwamen.

Wanneer aanvullende traumaverwerking nodig is

In sommige situaties is neuroplasticiteitstraining alleen niet voldoende. Bijvoorbeeld wanneer iemand last heeft van duidelijke traumaklachten, zoals:

• terugkerende flashbacks aan het ongeval;

• herbelevingen die plotseling opkomen;

• sterke angstreacties;

• vermijding van situaties die aan het trauma herinneren.

Dan kan aanvullende traumatherapie helpend zijn. Denk aan therapievormen die gericht zijn op het verwerken van de traumatische gebeurtenis, zodat het zenuwstelsel deze ervaring alsnog kan integreren.

Een geïntegreerde kijk op herstel

Herstel na hersenletsel vraagt vaak om een brede benadering. Het brein, het lichaam en het zenuwstelsel werken immers nauw samen. Door aandacht te hebben voor zowel de neurologische gevolgen van hersenletsel als mogelijke traumatische reacties, ontstaat er meer ruimte voor duurzaam herstel.

Het reguleren van het autonome zenuwstelsel kan een belangrijke eerste stap zijn. Van daaruit kan, wanneer nodig, verdere traumaverwerking plaatsvinden.

Bij NeuroRC werken we niet alleen aan het verminderen van klachten, maar ook aan het herstellen van veiligheid en balans in het lichaam. Zo ontstaat een integrale aanpak waarin neuroplasticiteitstraining bij NAH, de Mind-Body-module en, wanneer nodig, enkele EMDR-sessies elkaar versterken en ruimte geven aan herstel.